Yapay zekâ ile ürettiğiniz bir görsel gerçekten sizin mi? Birkaç kelime yazıp saniyeler içinde logo, afiş ya da sosyal medya paylaşımı üretmek artık çok kolay. Ama asıl soru üretimden sonra başlıyor: Bu görselin sahibi kim, onu markanızda ya da müşteri işinde kullanmak güvenli mi? Bu konu hem hukukçular hem de tasarımcılar arasında hâlâ tartışılıyor. Siz bu görselleri nerede kullanıyorsunuz?
Önemli Not: Bu Bir Hukuki Tavsiye Değildir
Bu konu genel bilgilendirme ve tartışma amacıyla hazırlandı. Telif hakkı ve marka hukuku ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor ve yapay zekâ alanında kurallar hâlâ şekilleniyor. Özellikle ticari bir projede, marka tescilinde ya da müşteriyle sözleşme yaparken fikri mülkiyet alanında çalışan bir avukata danışmanız en sağlıklı yoldur.
Kısa Cevap: Türkiye'de Durum Ne?
Türkiye'de Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) eser sahibini eseri meydana getiren kişi olarak tanımlıyor. Bu yaklaşım, eserin arkasında bir insanın yaratıcı emeği olmasını esas alıyor. Bu nedenle yapay zekânın tek başına, insanın yaratıcı katkısı olmadan ürettiği bir görselin telif koruması kapsamına girip girmediği tartışmalı. Görsel üzerinde ciddi düzenleme yaptıysanız, birden fazla öğeyi kendi tercihinizle birleştirdiyseniz ya da son hali kendi emeğinizle verdiyseniz durum farklı değerlendirilebilir. Ancak bu sınırın nerede başladığı net değil.
"Görsel Benimdir" Diyenler Ne Diyor?
Bu görüşü savunanlar, istemi yazanın, sonuçları seçenin ve görseli düzenleyenin kendileri olduğunu vurguluyor. Onlara göre yapay zekâ bir fırça ya da fotoğraf makinesi gibi bir araç. Fikri ortaya koyan, yönlendiren ve son kararı veren insan olduğu için hakkın da ona ait olması gerektiğini düşünüyorlar. Ayrıca birçok aracın kullanım şartlarında, üretilen içeriğin kullanıcıya ait olduğu ya da kullanıcının bunu kullanabileceği belirtiliyor.
Karşı Görüş Ne Diyor?
Karşı görüştekiler ise birkaç kelimelik bir istemin yaratıcı emek sayılıp sayılamayacağını sorguluyor. Aynı istemle başka birinin de çok benzer bir görsel üretebileceğini hatırlatıyorlar. Ayrıca bu modellerin eğitiminde kullanılan görsellerin sahiplerinin haklarının ne olacağı da büyük bir tartışma konusu. Bir aracın "kullanabilirsiniz" demesi, görselin üçüncü kişilerin haklarını ihlal etmeyeceği anlamına gelmiyor. Yani kullanım izni ile telif koruması aynı şey değil.
Logo, Afiş ve Sosyal Medyada Tipik Senaryolar
Gerçek hayatta en sık karşılaşılan durumlar ve öne çıkan riskler şunlar:
- Logo: Logo markanızın kimliği olduğu için en riskli alan. Telif koruması belirsiz bir logoyu başkası da benzer şekilde kullanabilir; marka tescilinde sorun yaşanabilir.
- Afiş ve broşür: Tek seferlik tanıtım işleri görece daha az riskli görülse de görselde tanınabilir bir marka, karakter ya da kişi olmamasına dikkat etmek gerekiyor.
- Sosyal medya paylaşımı: Kişisel paylaşımlarda risk düşük olabilir, ancak reklam ya da sponsorlu içerikte ticari kullanım kuralları devreye girer.
- Müşteri işi: Bir müşteriye teslim ettiğiniz görselin yapay zekâ ile üretildiğini açıkça söylemek, ileride çıkabilecek anlaşmazlıkları önler.
Ticari Kullanımda Kontrol Listesi
Bir görseli ticari bir işte kullanmadan önce şu adımları gözden geçirmeniz faydalı olur:
- Kullandığınız aracın kullanım şartlarını dikkatlice okuyun; ücretsiz ve ücretli planlarda ticari kullanım hakları farklı olabilir.
- Kullanım şartları sık değişebildiği için güncel bilgiyi aracın kendi sayfasından kontrol edin ve ürettiğiniz tarihi not edin.
- Görselde bilinen bir marka, logo, ürün ya da karakter benzerliği olmadığından emin olun.
- Ünlü ya da tanınabilir gerçek kişilerin yüzünü kullanmayın; bu, kişilik hakları açısından ciddi sorun doğurabilir.
- Belirli bir sanatçının tarzını birebir taklit eden istemlerden kaçının.
- Logo gibi kalıcı işlerde görseli bir başlangıç noktası olarak alıp üzerinde kendi tasarım emeğinizi ortaya koyun.
- İstemlerinizi ve üretim sürecinizi saklayın; ileride kanıt olarak işinize yarayabilir.
Sık Yapılan Yanlışlar ve Efsaneler
"Yapay zekâ ürettiyse kimsenin hakkı yoktur, istediğim gibi kullanırım" düşüncesi yanıltıcı olabilir. Görsel, mevcut bir eseri ya da markayı andırıyorsa o eserin sahibinin hakları gündeme gelebilir. Bir diğer yanılgı ise "ücretli plan aldım, her şey serbest" yaklaşımı; ücretli plan genellikle kullanım izni verir ama üçüncü kişi haklarını sizin yerinize çözmez. Son olarak Midjourney, DALL-E ya da benzeri araçların hepsinin aynı kurallara sahip olduğunu düşünmek de hatalı; her aracın şartları ayrı ayrı okunmalı.
Forum Ekibinin Notu
Bize göre yapay zekâ ile görsel üretmek yasak ya da tehlikeli değil, ama bilinçli yapılması gereken bir iş. Kişisel ve eğlence amaçlı kullanımlarda risk düşükken, logo ve marka kimliği gibi uzun vadeli işlerde daha temkinli olmak mantıklı görünüyor. Avrupa Birliği'nin Yapay Zekâ Yasası 2024'te yürürlüğe girdi ve aşamalı olarak uygulanıyor; Türkiye'de de bu alandaki tartışmalar sürüyor. Kurallar netleşene kadar şeffaf olmak ve kontrol listesine uymak en güvenli yol gibi duruyor.
İlgili Konular
- Yapay zekâ ile yazılmış içerik Google'da sıralama alır mı? Webmasterlar ne düşünüyor?
- Yapay zekâ ile para kazanan var mı? Gerçekçi yöntemler ve "kolay para" tuzakları
- Ses klonlama ve deepfake dolandırıcılığı: Ailenizi sahte aramalardan nasıl korursunuz?
Sizin Fikriniz Ne?
- Yapay zekâ ile ürettiğiniz bir görseli logo ya da ticari bir işte kullandınız mı, kullandıysanız nasıl bir süreç izlediniz?
- Sizce birkaç kelimelik bir istem yazmak, görselin sahibi olmak için yeterli bir yaratıcı emek mi?
- Müşterilerinize ya da takipçilerinize görselin yapay zekâ ile üretildiğini söylüyor musunuz?