Uyuz hastalığı, Sarcoptes scabiei adı verilen mikroskobik bir akarın derinin üst tabakasına yerleşmesiyle ortaya çıkan bulaşıcı bir cilt hastalığıdır. Bu parazit deride tüneller oluşturarak yaşar ve yumurtalarını bırakır. Vücudun bağışıklık sistemi parazite ve onun oluşturduğu maddelere tepki verdiğinde yoğun kaşıntı ve cilt döküntüleri meydana gelir.Uyuz hastalığı her yaşta ve her sosyal çevrede görülebilir. Temizlik alışkanlıklarının kötü olmasıyla doğrudan ilişkili değildir. Özellikle uzun süreli yakın cilt temasıyla kişiden kişiye bulaşabilir. Erken teşhis ve uygun tedavi, hastalığın yayılmasını önlemek açısından önemlidir.
Uyuz Hastalığı Nasıl Bulaşır?
Uyuzun en yaygın bulaşma yolu, hastalığı taşıyan kişiyle uzun süreli ve yakın cilt temasında bulunmaktır. Aynı evde yaşayan kişiler, yakın temas hâlinde bulunanlar ve aynı yatakta uyuyanlar daha yüksek risk altında olabilir.
Daha nadir olarak ortak kullanılan kıyafet, havlu ve yatak takımları aracılığıyla da bulaşma gerçekleşebilir. Ancak sıradan ve kısa süreli temas her zaman bulaşmaya neden olmaz.
Uyuzun bulaşma ihtimalini artırabilen durumlar şunlardır:
- Aynı evde uzun süre birlikte yaşamak
- Uzun süreli doğrudan cilt teması
- Ortak yatak kullanmak
- Kalabalık yaşam alanlarında yakın temas
- Tedavi edilmemiş kişilerle temasın devam etmesi
Kişi, belirtiler ortaya çıkmadan önce de hastalığı başkalarına bulaştırabilir. Bu nedenle yalnızca kaşıntısı olan kişinin değil, yakın temaslı kişilerin de değerlendirilmesi önemlidir.
Uyuzun Belirtileri Nelerdir?
Uyuz hastalığının en belirgin belirtisi, özellikle gece saatlerinde artan yoğun kaşıntıdır. İlk kez uyuz olan kişilerde belirtilerin ortaya çıkması birkaç hafta sürebilir. Daha önce uyuz geçiren kişilerde ise belirtiler daha kısa sürede başlayabilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Özellikle geceleri artan kaşıntı
- Küçük kırmızı kabarıklıklar
- Parmak aralarında ince çizgi şeklinde tüneller
- Bileklerde ve dirseklerde döküntüler
- Bel, karın ve kalça çevresinde kaşıntı
- Ciltte tahriş ve kabuklanma
Yetişkinlerde parmak araları, bilekler, koltuk altları ve bel çevresi sık etkilenen bölgelerdir. Bebeklerde ve küçük çocuklarda ise avuç içleri, ayak tabanları, baş ve boyun bölgesinde de belirtiler görülebilir.
Yoğun kaşıma cildin zarar görmesine ve bakteriyel enfeksiyon gelişmesine neden olabilir. Bu nedenle kaşıntının yalnızca alerji olarak değerlendirilmemesi gerekir.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Uyuz tanısı genellikle dermatoloji uzmanının cilt muayenesiyle konulur. Doktor, döküntülerin bulunduğu bölgeleri ve kaşıntının özelliklerini değerlendirir. Gerekli durumlarda deri örneği mikroskop altında incelenerek akar veya yumurtaları araştırılabilir.
Tedavide paraziti ortadan kaldıran özel kremler veya doktorun uygun gördüğü ağızdan alınan ilaçlar kullanılır. İlaç seçimi kişinin yaşına, sağlık durumuna ve hastalığın yaygınlığına göre belirlenir. Bazı ilaçlar hamilelerde, emzirenlerde ve küçük çocuklarda uygun olmayabileceğinden doktor önerisi olmadan kullanılmamalıdır.
Tedavi sırasında yakın temaslı kişilerin de aynı dönemde değerlendirilmesi ve gerekiyorsa birlikte tedavi edilmesi önemlidir. Kullanılmış kıyafetlerin, havluların ve yatak takımlarının uygun şekilde temizlenmesi veya bir süre kullanılmadan bekletilmesi bulaşma zincirini kırmaya yardımcı olur.
Tedavi sonrasında kaşıntı birkaç hafta devam edebilir. Bu durum her zaman hastalığın sürdüğü anlamına gelmez. Ancak yeni döküntüler oluşuyorsa veya şikâyetler azalmıyorsa yeniden doktor kontrolü gerekir.
Uyuz, doğru tedaviyle kontrol altına alınabilen bir hastalıktır. Erken teşhis, yakın temaslıların değerlendirilmesi ve tedavi kurallarına uyulması hem kişinin iyileşmesini hem de hastalığın başkalarına yayılmasının önlenmesini sağlar.