Vücudumuzda küçük bir kesik oluştuğunda kanamanın durmasına yardımcı olan özel kan hücreleri vardır. Bu hücreler sayesinde kan kaybı kontrol altına alınır ve yaralanan bölgenin iyileşme süreci başlar. Ancak kandaki bu hücrelerin sayısı normalin altına düştüğünde kanamanın durması zorlaşabilir. İşte bu duruma trombositopeni denir.Trombositopeni, kandaki trombosit adı verilen kan pulcuklarının sayısının azalmasıdır. Trombositler, kemik iliğinde üretilen ve kanın pıhtılaşmasında görev alan küçük hücre parçacıklarıdır. Sayılarının azalması her zaman ciddi bir hastalık anlamına gelmez ancak düşüklüğün nedeni mutlaka değerlendirilmelidir.
Trombositler Vücutta Ne İşe Yarar?
Trombositlerin temel görevi, damar duvarında meydana gelen hasarın onarılmasına yardımcı olmaktır. Bir damar yaralandığında trombositler hasarlı bölgeye tutunur ve birbirleriyle birleşerek ilk pıhtı tıkacını oluşturur.
Ardından pıhtılaşma sistemindeki diğer maddeler devreye girer ve kanamanın kontrol altına alınmasına katkı sağlar.
Sağlıklı bir yetişkinde trombosit sayısı genellikle mikrolitre başına 150 bin ile 450 bin arasındadır. Bu değerin 150 binin altına düşmesi trombositopeni olarak değerlendirilir.
Ancak yalnızca sayı değil, düşüklüğün ne kadar olduğu, ne kadar süredir devam ettiği ve kişinin başka belirtiler yaşayıp yaşamadığı da önemlidir.
Hangi Belirtiler Ortaya Çıkar?
Trombosit sayısı hafif düzeyde azaldığında kişi hiçbir belirti yaşamayabilir. Düşüklük belirginleştiğinde ise kanama ve cilt üzerinde bazı değişiklikler görülebilir.
En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Ciltte kolay morarma
- Küçük kırmızı veya mor noktalar şeklinde döküntüler
- Burun kanaması
- Diş eti kanaması
- Kesiklerde kanamanın uzun sürmesi
- İdrarda veya dışkıda kan görülmesi
- Adet kanamasının normalden fazla olması
Bu belirtiler farklı sağlık sorunlarında da görülebilir. Özellikle kendiliğinden gelişen yoğun kanama, dışkıda veya idrarda kan ya da şiddetli baş ağrısı gibi yeni ve ciddi şikâyetler varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Neden Oluşur?
Trombositopeninin birden fazla nedeni vardır. Bazı durumlarda kemik iliği yeterince trombosit üretemez. Bazı durumlarda ise trombositler vücutta normalden hızlı parçalanır veya dalakta normalden fazla tutulur.
Başlıca nedenler arasında şunlar bulunur:
- Bazı viral enfeksiyonlar
- Bağışıklık sisteminin trombositlere saldırması
- B12 vitamini ve folat eksikliği
- Bazı ilaçların yan etkileri
- Kemik iliğini etkileyen hastalıklar
- Karaciğer hastalıkları ve dalak büyümesi
- Bazı ciddi enfeksiyonlar
Örneğin bağışıklık sisteminin trombositleri yanlışlıkla hedef almasıyla gelişen bağışıklık kaynaklı trombositopeni, bu durumun bilinen nedenlerinden biridir.
Trombosit düşüklüğünün nedenini anlamak için kişinin kullandığı ilaçlar, geçirdiği hastalıklar ve kan testleri birlikte değerlendirilir.
Tanı ve Tedavi Nasıl Yapılır?
Trombositopeni çoğu zaman tam kan sayımı adı verilen basit bir kan testiyle fark edilir. Sonucun doğrulanması için doktor tekrar kan testi isteyebilir. Gerekli görüldüğünde periferik yayma, vitamin testleri ve kemik iliği incelemesi gibi ek yöntemlerden yararlanılabilir.
Tedavi, trombosit düşüklüğünün nedenine ve seviyesine göre değişir. Hafif ve belirtisiz durumlarda yalnızca düzenli takip yeterli olabilir. Bağışıklık sistemi kaynaklı bazı durumlarda ilaç tedavileri uygulanabilir. Daha ciddi kanama risklerinde ise hastanede özel tedaviler gerekebilir.
Trombosit düşüklüğü bulunan kişilerin aspirin veya kanama riskini artırabilecek ilaçları doktor önerisi olmadan kullanmaması önemlidir.
Trombositopeni tek başına bir hastalık olabileceği gibi başka bir sağlık sorununun belirtisi de olabilir. Bu nedenle kan tahlilinde trombosit değerinin düşük çıkması paniğe neden olmamalı, ancak sonuç mutlaka sağlık uzmanı tarafından değerlendirilmelidir.