Gözleriniz sürekli kuruyor, ağzınızda yeterince tükürük oluşmuyor ve gün içinde sık sık su içme ihtiyacı duyuyorsanız bu belirtilerin nedeni yalnızca susuzluk olmayabilir. Bazen bağışıklık sisteminin vücudun kendi salgı bezlerini etkilemesiyle ortaya çıkan Sjögren sendromu da benzer şikâyetlere yol açabilir.Sjögren sendromu, bağışıklık sisteminin özellikle gözyaşı ve tükürük bezlerini etkilediği kronik bir otoimmün hastalıktır. Bu durum bezlerin çalışma düzenini bozarak gözlerde ve ağızda belirgin kuruluğa neden olabilir. Bazı kişilerde eklemler, akciğerler, böbrekler ve sinir sistemi gibi farklı organlar da etkilenebilir.
Bağışıklık Sistemi Neden Salgı Bezlerini Etkiler?
Normal şartlarda bağışıklık sistemi vücudu bakteri, virüs ve diğer zararlı etkenlere karşı korur. Otoimmün hastalıklarda ise bu sistemin çalışma düzeni değişir ve yanlışlıkla vücudun kendi hücrelerini hedef alabilir.
Sjögren sendromunda özellikle gözyaşı ve tükürük bezleri etkilenir. Bezlerde gelişen iltihabi süreçler, gözyaşı ve tükürük üretiminin azalmasına neden olabilir.
Bunun sonucunda göz yüzeyi yeterince nemlenemez, ağız içi ise normal koruyucu tükürük tabakasından mahrum kalabilir. Hastalık herkeste aynı şiddette ilerlemez. Bazı kişilerde yalnızca kuruluk görülürken bazı kişilerde farklı organları etkileyen belirtiler ortaya çıkabilir.
Hangi Belirtiler Görülür?
Sjögren sendromunun en bilinen iki belirtisi göz ve ağız kuruluğudur. Ancak hastalığın etkileri bunlarla sınırlı kalmayabilir.
Sık görülen belirtiler şunlardır:
- Gözlerde yanma, batma ve kum varmış hissi
- Gözlerde kızarıklık ve ışığa hassasiyet
- Ağız kuruluğu ve sık su içme ihtiyacı
- Kuru yiyecekleri yutmakta zorlanma
- Diş çürüklerinde ve ağız enfeksiyonlarında artış
- Uzun süre devam eden yorgunluk
- Eklem ve kas ağrıları
- Tükürük bezlerinde şişlik
Bazı kişilerde cilt kuruluğu, vajinal kuruluk, uzun süren kuru öksürük veya uyuşma gibi farklı şikâyetler de görülebilir.
Belirtilerin başka hastalıklarla da ilişkili olabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle yalnızca kuruluk yaşanması Sjögren sendromu tanısı koymak için yeterli değildir.
Neden Oluşur, Kimlerde Görülür?
Sjögren sendromunun kesin nedeni henüz tam olarak açıklanamamıştır. Genetik yatkınlık, bağışıklık sisteminin çalışma biçimi ve çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir.
Hastalık her yaşta ortaya çıkabilse de çoğunlukla erişkinlik döneminde teşhis edilir. Kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür.
Bazı kişilerde tek başına gelişirken bazı kişilerde romatoid artrit veya lupus gibi başka otoimmün hastalıklarla birlikte bulunabilir.
Tanı sürecinde hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi ve kan testleri değerlendirilir. Gözyaşı üretimini ölçen testler, tükürük bezi incelemeleri ve gerekli görülen durumlarda dudak içinden alınan küçük bir doku örneğinin incelenmesi de tanıya yardımcı olabilir.
Tedavisi Var mı, Nasıl Kontrol Altına Alınır?
Sjögren sendromunu tamamen ortadan kaldıran kesin bir tedavi bulunmamaktadır. Ancak belirtileri hafifletmek ve olası organ etkilenmelerini kontrol altında tutmak mümkündür.
Göz kuruluğu için suni gözyaşı damlaları, ağız kuruluğu için tükürük üretimini destekleyen yöntemler ve ağız nemlendirici ürünler kullanılabilir. Diş sağlığını korumak için düzenli diş hekimi kontrolleri de önemlidir.
Eklem ağrısı veya organ tutulumu bulunan kişilerde romatoloji uzmanı farklı ilaç tedavileri önerebilir. Tedavi, hastalığın hangi bölgeleri etkilediğine göre kişiye özel planlanır.
Sürekli göz ve ağız kuruluğu yaşayan, özellikle buna eklem ağrısı ve açıklanamayan yorgunluk da eşlik eden kişilerin değerlendirme için doktora başvurması önemlidir. Erken tanı, hastalığın etkilerinin daha yakından takip edilmesine yardımcı olur.