Romatoid artrit, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla eklemlerdeki sağlıklı dokulara saldırması sonucu ortaya çıkan, uzun süreli iltihaplı bir romatizma hastalığıdır. Genellikle el, bilek ve ayak eklemlerini etkiler. Eklemlerde ağrı, şişlik, hassasiyet ve hareket kısıtlılığına neden olabilir.Hastalık çoğunlukla iki taraftaki benzer eklemleri etkiler. Örneğin her iki elin parmak eklemlerinde aynı dönemde şikâyetler görülebilir. Romatoid artrit yalnızca yaşlılarda ortaya çıkan bir hastalık değildir; farklı yaş gruplarında görülebilir. Erken tanı ve uygun tedaviyle eklem hasarının ilerlemesi büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.
Romatoid Artrit Neden Gelişir?
Romatoid artritin kesin nedeni bilinmemektedir. Hastalığın temelinde bağışıklık sisteminin çalışma düzenindeki bozulma bulunur. Normal şartlarda bağışıklık sistemi vücudu mikroplara karşı korurken bu hastalıkta eklemlerin iç yüzeyini kaplayan dokulara karşı iltihaplı bir tepki oluşturur.
Hastalığın gelişiminde birden fazla faktör etkili olabilir:
- Genetik yatkınlık: Ailede romatoid artrit bulunması riski artırabilir.
- Sigara kullanımı: Hastalığın gelişme ve daha ağır seyretme riskini yükseltebilir.
- Çevresel etkenler: Bazı çevresel maruziyetlerin bağışıklık sistemi üzerinde etkili olabileceği düşünülmektedir.
- Hormonal ve bağışıklık sistemi değişiklikleri: Hastalığın ortaya çıkmasında rol oynayabilecek faktörler arasında değerlendirilir.
Bu etkenlerden birinin bulunması kişinin mutlaka romatoid artrit geliştireceği anlamına gelmez. Hastalık genetik ve çevresel özelliklerin birlikte etkisiyle ortaya çıkabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Romatoid artritin en belirgin özelliklerinden biri, eklem ağrısının özellikle sabah saatlerinde daha fazla hissedilmesidir. Sabah tutukluğu genellikle uzun sürebilir ve kişi eklemlerini hareket ettirmekte zorlanabilir.
Sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- El, bilek ve ayak eklemlerinde ağrı
- Eklemlerde şişlik ve hassasiyet
- Sabahları belirginleşen eklem tutukluğu
- Eklemlerde sıcaklık artışı
- Günlük hareketlerde zorlanma
- Yorgunluk ve halsizlik
- Bazı kişilerde hafif ateş ve iştahsızlık
Hastalık ilerlediğinde eklem yapısında kalıcı değişiklikler meydana gelebilir. Ayrıca romatoid artrit bazı kişilerde akciğer, kalp, göz ve damarlar gibi eklem dışındaki organları da etkileyebilir.
Belirtiler bazen artıp bazen azalabilir. Şikâyetlerin hafiflemesi hastalığın tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Romatoid artrit tanısı için hastanın şikâyetleri, fizik muayene bulguları ve laboratuvar sonuçları birlikte değerlendirilir. Kan testlerinde romatoid faktör ve anti-CCP antikoru incelenebilir. CRP ve sedimantasyon testleri vücuttaki iltihap düzeyinin değerlendirilmesine yardımcı olur. Gerekli durumlarda röntgen, ultrason veya MR görüntülemesi de istenebilir.
Tedavinin temel amacı iltihabı azaltmak, ağrıyı kontrol etmek ve eklemlerde kalıcı hasar oluşmasını önlemektir. Bu amaçla hastalığın seyrini değiştiren romatizma ilaçları kullanılabilir. Bazı hastalarda biyolojik tedaviler veya hedefe yönelik ilaçlar da tercih edilir. Ağrı ve iltihabı azaltan diğer ilaçlar ise doktorun değerlendirmesine göre tedaviye eklenebilir.
Düzenli egzersiz, fizyoterapi, yeterli dinlenme ve dengeli beslenme tedavi sürecini destekleyebilir. Ancak egzersiz programı kişinin eklem durumuna uygun hazırlanmalıdır.
Romatoid artrit şüphesi bulunan kişilerin romatoloji uzmanına başvurması önemlidir. Özellikle uzun süren sabah tutukluğu, tekrarlayan eklem şişliği ve iki taraflı eklem ağrısı erken değerlendirme gerektirir. Zamanında başlanan tedavi, kişinin günlük yaşamını korumasına ve hastalığın etkilerini azaltmasına yardımcı olabilir.
