Akciğerlerimiz, vücudumuzun oksijen ihtiyacını karşılayan hayati organlardır. Ancak bazen kan dolaşımında oluşan bir pıhtı, akciğerlere ulaşan damarları tıkayabilir. Bu ciddi sağlık sorunu pulmoner emboli olarak adlandırılır. Genellikle bacakların derin toplardamarlarında oluşan pıhtının koparak kan yoluyla akciğerlere ulaşması sonucunda gelişir. Erken müdahale edilmesi hayati önem taşır.Akciğer Damarlarında Neler Yaşanır?
Kalp, oksijenden fakir kanı akciğerlere gönderir. Akciğerlerde kan oksijenle buluşur ve yeniden kalbe döner. Bu dolaşımın sağlıklı şekilde devam etmesi, vücudun ihtiyaç duyduğu oksijenin taşınması açısından önemlidir.
Pulmoner embolide kan pıhtısı, akciğer damarlarından birini veya birkaçını tıkar. Böylece kanın akciğerin ilgili bölgesine ulaşması zorlaşır. Bunun sonucunda kandaki oksijen düzeyi düşebilir ve kalbin sağ tarafı daha fazla çalışmak zorunda kalabilir.
Pıhtıların en yaygın kaynağı bacaklardaki derin toplardamarlardır. Bu nedenle derin ven trombozu ile pulmoner emboli birbiriyle yakından ilişkili iki sağlık sorunudur. Ancak her bacak pıhtısı akciğere ulaşmaz.
Belirtileri Nelerdir?
Pulmoner embolinin belirtileri pıhtının büyüklüğüne, sayısına ve kişinin genel sağlık durumuna göre değişebilir. Bazı kişilerde şikâyetler aniden ortaya çıkarken bazı kişilerde daha hafif seyredebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Aniden başlayan nefes darlığı
- Göğüste ağrı veya baskı hissi
- Nefes alırken artabilen göğüs ağrısı
- Kalp atışlarının hızlanması
- Öksürük
- Bazı durumlarda kanlı balgam
- Baş dönmesi veya bayılma
Bu belirtiler başka hastalıklarda da görülebilir. Ancak özellikle ani nefes darlığı ve göğüs ağrısı birlikte ortaya çıkıyorsa vakit kaybetmeden acil yardım alınmalıdır. Pulmoner emboli şüphesi evde bekleyerek takip edilmesi gereken bir durum değildir.
Neden Oluşur ve Kimlerde Görülür?
Pulmoner embolinin temel nedeni çoğunlukla toplardamarlarda oluşan kan pıhtılarıdır. Kan dolaşımının yavaşlaması veya pıhtılaşma eğiliminin artması bu riski yükseltebilir.
Özellikle uzun süre yatakta hareketsiz kalmak, büyük ameliyatlar geçirmek, ciddi yaralanmalar yaşamak ve uzun yolculuklarda uzun süre oturmak risk oluşturabilir. Bunun yanında bazı kanser türleri, gebelik ve doğum sonrası dönem, hormon içeren bazı ilaçlar ve daha önce pıhtı geçirmiş olmak da önemli risk faktörleridir.
Her risk faktörüne sahip kişide pulmoner emboli gelişmez. Ancak risk grubunda bulunan kişilerin doktor önerilerini dikkate alması ve gerekli koruyucu önlemleri uygulaması önemlidir.
Tanı ve Tedavi Süreci Nasıldır?
Pulmoner emboli şüphesinde doktor, kişinin belirtilerini ve sağlık geçmişini değerlendirerek gerekli incelemeleri planlar. Tanıda kan testleri, elektrokardiyografi ve akciğer damarlarını görüntüleyen bilgisayarlı tomografi anjiyografi gibi yöntemlerden yararlanılabilir. Her hastada aynı testlerin yapılması gerekmez.
Tedavinin temelinde çoğunlukla kanın pıhtılaşmasını azaltan antikoagülan ilaçlar bulunur. Bu ilaçlar pıhtının büyümesini ve yeni pıhtı oluşmasını önlemeye yardımcı olur. Ağır vakalarda pıhtıyı eritmeye veya damardan çıkarmaya yönelik özel tedaviler değerlendirilebilir.
Korunmada ise uzun süre hareketsiz kalmamak, doktorun önerdiği şekilde hareket etmek ve ameliyat sonrasında verilen pıhtı önleyici tedbirleri uygulamak önemlidir.
Pulmoner emboli ciddi bir sağlık sorunudur ancak erken tanı ve uygun tedaviyle başarılı sonuçlar alınabilir. Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma gibi belirtiler ortaya çıktığında acil tıbbi yardım almak gerekir.