Erkeklerde yaş ilerledikçe daha sık karşılaşılan sağlık sorunlarından biri prostat bezinin büyümesidir. Özellikle geceleri tuvalete kalkma, idrar akışında zayıflama ve mesaneyi tamamen boşaltamama hissi bu durumun habercisi olabilir. İyi huylu prostat büyümesi, prostat bezinin kanser olmadan büyümesi ve idrar kanalına baskı yapmasıdır. Tıp dilinde benign prostat hiperplazisi (BPH) olarak adlandırılır. Her prostat büyümesi kanser anlamına gelmez; bu iki durum birbirinden farklıdır.Prostat Bezi Neden Büyümeye Başlar?
Prostat, erkeklerde mesanenin hemen altında bulunan ve idrar kanalının başlangıç bölümünü çevreleyen küçük bir bezdir. Üreme sisteminin bir parçası olan bu bez, meni sıvısının oluşumuna katkıda bulunur.
Yaş ilerledikçe prostat bezinde hücre artışı meydana gelebilir. Bu büyümede hormonların ve özellikle yaşla birlikte değişen hormonal dengenin etkili olduğu düşünülmektedir. Prostat büyümesi çoğunlukla 50 yaşından sonra daha sık görülür ve yaş ilerledikçe görülme ihtimali artar.
Büyüyen prostat, içinden geçen idrar kanalını sıkıştırabilir. Böylece mesaneden idrarın dışarı atılması zorlaşır. Ancak prostatın büyük olması her zaman ciddi şikâyetlere neden olmaz. Bazı kişilerde küçük bir büyüme bile belirgin idrar sorunlarına yol açabilir.
Günlük Hayatta Hangi Belirtiler Ortaya Çıkar?
Prostat büyümesinin belirtileri genellikle idrar yapma alışkanlıklarındaki değişikliklerle kendini gösterir. Başlangıçta hafif olan şikâyetler zamanla günlük yaşamı etkileyebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Gece sık idrara çıkma: Kişi uyku sırasında birden fazla kez tuvalete kalkabilir.
- İdrar akışında zayıflama: İdrar eskisine göre daha ince veya güçsüz gelebilir.
- İdrara başlamada zorlanma: Tuvalete gidildiğinde idrarın başlaması zaman alabilir.
- Kesik kesik idrar yapma: İdrar akışı başlayıp durabilir ve yeniden başlayabilir.
- Tam boşaltamama hissi: Tuvaletten çıktıktan sonra mesanede hâlâ idrar varmış gibi hissedilebilir.
- Ani sıkışma: Kişi aniden tuvalete gitme ihtiyacı duyabilir.
Bazı durumlarda mesane tamamen boşalamadığı için idrar yolu enfeksiyonu ve mesanede taş oluşumu gibi sorunlar gelişebilir. Hiç idrar yapamama ise acil tıbbi değerlendirme gerektiren bir durumdur.
Prostat Büyümesi Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı sürecinde üroloji uzmanı öncelikle kişinin şikâyetlerini, ne zamandır devam ettiğini ve günlük yaşamı ne kadar etkilediğini değerlendirir. Ardından gerekli muayene ve testler planlanır.
Parmakla rektal muayene, prostatın büyüklüğü ve yapısı hakkında bilgi sağlayabilir. Kan testlerinde PSA adı verilen prostatla ilişkili belirteç ölçülebilir. Ancak PSA yüksekliği tek başına prostat kanseri anlamına gelmez; iyi huylu büyüme ve enfeksiyon gibi durumlarda da yükselebilir.
İdrar tahlili, enfeksiyon veya kanama gibi başka nedenleri araştırmaya yardımcı olur. Ultrason incelemesiyle prostatın büyüklüğü ve mesanede idrar kalıp kalmadığı değerlendirilebilir. Gerekli görüldüğünde idrar akış hızı testi de yapılabilir.
Tedavi Edilmezse Ne Gibi Sorunlar Yaşanabilir?
Prostat büyümesinin tedavisi, belirtilerin şiddetine ve kişinin genel sağlık durumuna göre belirlenir. Hafif şikâyetleri olan kişilerde düzenli takip yeterli olabilir. Daha belirgin sorunlarda prostat ve mesane üzerindeki baskıyı azaltmaya yardımcı ilaçlar kullanılabilir.
İlaç tedavisinin yeterli olmadığı veya ciddi tıkanıklık geliştiği durumlarda cerrahi yöntemler gündeme gelebilir. Uygun yöntem, prostatın büyüklüğüne ve hastanın sağlık durumuna göre seçilir.
Tedavi edilmeyen bazı vakalarda idrarın mesanede birikmesi, tekrarlayan enfeksiyonlar ve böbreklerin etkilenmesi gibi komplikasyonlar ortaya çıkabilir. Bu nedenle idrar yapma alışkanlıklarında kalıcı değişiklikler fark edildiğinde üroloji uzmanına başvurmak önemlidir. Erken değerlendirme, uygun tedavinin zamanında planlanmasına yardımcı olur.