Periferik nöropati, beyin ve omurilik dışında bulunan sinirlerin hasar görmesi veya normal çalışma işlevini kaybetmesiyle ortaya çıkan bir sağlık sorunudur. Bu sinirler vücudun farklı bölgelerinden beyne bilgi taşır ve kasların hareket etmesine yardımcı olur. Sinirlerde meydana gelen hasar, özellikle ellerde ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma ve his kaybına neden olabilir. Bazı kişilerde ise kas güçsüzlüğü ve denge problemleri görülebilir.Periferik Nöropati Neden Ortaya Çıkar?
Periferik nöropatinin en bilinen nedenlerinden biri diyabettir. Uzun süre yüksek seyreden kan şekeri, zaman içerisinde sinirlerin zarar görmesine yol açabilir. Bu nedenle diyabet hastalarında özellikle ayaklarda uyuşma ve his kaybı görülebilir.
Bunun dışında B12 vitamini eksikliği, bazı enfeksiyonlar, böbrek hastalıkları ve bağışıklık sistemini etkileyen rahatsızlıklar da periferik nöropatiye neden olabilir.
Bazı ilaçların yan etkileri, aşırı alkol tüketimi, kalıtsal hastalıklar ve toksik maddelere maruz kalmak da sinir hasarıyla ilişkilidir. Ancak her uyuşma veya karıncalanma periferik nöropati anlamına gelmez. Benzer şikâyetler sinir sıkışması ve dolaşım sorunlarında da ortaya çıkabilir.
Ellerde ve Ayaklarda Hangi Belirtiler Görülür?
Periferik nöropatinin belirtileri, etkilenen sinirin türüne ve hasarın bulunduğu bölgeye göre değişir. Bazı kişilerde belirtiler ayak parmaklarından başlayarak yukarı doğru ilerleyebilir. Bazılarında ise eller ve ayaklar aynı dönemde etkilenebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- El ve ayaklarda uyuşma
- Karıncalanma veya iğnelenme hissi
- Yanma ve elektrik çarpmasına benzer hisler
- Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet
- Sıcak ve soğuğu ayırt etmekte zorlanma
- Kaslarda güçsüzlük
- Yürürken denge kurmakta zorlanma
İleri durumlarda ayaklarda his kaybı nedeniyle küçük yaralanmalar fark edilmeyebilir. Özellikle diyabet hastalarının ayaklarını düzenli kontrol etmesi bu nedenle önemlidir.
Periferik Nöropati Nasıl Teşhis Edilir?
Tanı sürecinde öncelikle kişinin şikâyetleri, kullandığı ilaçlar ve mevcut hastalıkları değerlendirilir. Doktor, kas gücünü, refleksleri, dokunma duyusunu ve dengeyi kontrol eden nörolojik muayene yapabilir.
Gerekli görüldüğünde kan testleriyle diyabet, vitamin eksiklikleri ve bazı metabolik sorunlar araştırılır. Sinirlerin elektriksel faaliyetlerini değerlendirmek amacıyla sinir iletim çalışması ve elektromiyografi (EMG) uygulanabilir.
Bazı hastalarda görüntüleme yöntemleri veya farklı laboratuvar incelemeleri de istenebilir. Çünkü doğru tedavinin belirlenebilmesi için sinir hasarının nedeninin bulunması önemlidir.
Periferik Nöropati Tedavi Edilebilir mi?
Periferik nöropatinin tedavisi, öncelikle altta yatan nedene göre planlanır. Diyabete bağlı gelişmişse kan şekeri kontrolünün iyileştirilmesi, vitamin eksikliği varsa eksikliğin giderilmesi hedeflenir. İlaç kaynaklı bir sorun düşünülüyorsa doktor mevcut tedaviyi yeniden değerlendirebilir.
Sinir ağrısını azaltmaya yönelik özel ilaçlar, fizik tedavi ve hareket desteği bazı hastalarda fayda sağlayabilir. Denge sorunu yaşayan kişilerde düşme riskini azaltacak önlemler de önemlidir.
Ani başlayan uyuşma veya güçsüzlük, özellikle vücudun tek tarafında görülüyorsa acil değerlendirme gerektirebilir. Uzun süren karıncalanma, his kaybı ya da yürüme güçlüğü yaşayan kişilerin de nöroloji uzmanına başvurması gerekir.
Periferik nöropati her zaman tamamen ortadan kalkmayabilir. Ancak erken teşhis ve doğru tedaviyle ilerlemesi yavaşlatılabilir, belirtiler hafifletilebilir ve günlük yaşam kalitesi desteklenebilir.