Lupus, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla vücudun kendi sağlıklı hücrelerine ve dokularına saldırmasıyla ortaya çıkan, uzun süreli bir otoimmün hastalıktır. En yaygın türü sistemik lupus eritematozus olarak adlandırılır. Cilt, eklemler, böbrekler, kalp, akciğerler ve sinir sistemi gibi farklı organları etkileyebilir.Lupus herkeste aynı şekilde görülmez. Bazı kişilerde yalnızca eklem ağrısı ve cilt döküntüleri ortaya çıkarken bazı kişilerde iç organları etkileyen daha ciddi sorunlar gelişebilir. Hastalık dönem dönem alevlenebilir ve ardından belirtilerin hafiflediği süreçler yaşanabilir. Bulaşıcı değildir ve kişiden kişiye temasla geçmez.
Lupus Neden Ortaya Çıkar?
Lupusun kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Ancak genetik yatkınlık, hormonal özellikler, bağışıklık sistemi değişiklikleri ve çevresel faktörlerin hastalığın gelişiminde etkili olduğu düşünülmektedir.
Bağışıklık sistemi normal şartlarda vücudu bakteri ve virüs gibi zararlı etkenlere karşı korur. Lupusta ise bu sistemin çalışma düzeni bozulur ve kişinin kendi dokularına karşı antikorlar üretilebilir. Bu durum çeşitli organlarda iltihaplanmaya neden olabilir.
Hastalığın belirtilerini artırabilen bazı faktörler şunlardır:
- Güneş ışığına yoğun maruz kalmak
- Bazı enfeksiyonlar
- Yoğun fiziksel veya duygusal stres
- Bazı ilaçlar
- Hormonal değişiklikler
Lupus kadınlarda erkeklere göre daha sık görülür. Özellikle doğurganlık dönemindeki kadınlarda daha yaygındır. Bununla birlikte her yaşta ve her cinsiyette ortaya çıkabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Lupus hastalığının belirtileri etkilenen organlara göre değişiklik gösterir. En sık karşılaşılan şikâyetlerden biri uzun süre devam edebilen yorgunluktur. Bazı kişilerde eklem ağrıları ve cilt döküntüleri ön plana çıkar.
Yaygın belirtiler arasında şunlar bulunur:
- Eklem ağrısı ve şişlik
- Uzun süren halsizlik ve yorgunluk
- Güneş ışığıyla artabilen cilt döküntüleri
- Yanaklar ve burun üzerinde kelebek şeklinde kızarıklık
- Ağız veya burun içinde yaralar
- Saç dökülmesi
- Nedeni açıklanamayan ateş
- Parmaklarda soğukla birlikte renk değişikliği
Bazı hastalarda böbrekler etkilenebilir. Bu durumda idrarda protein bulunması, bacaklarda şişlik veya tansiyon yükselmesi gibi bulgular görülebilir. Akciğer ve kalp zarlarında iltihaplanma da gelişebilir.
Önemli bir nokta, lupus belirtilerinin başka hastalıklarla karıştırılabilmesidir. Bu nedenle yalnızca cilt döküntüsü veya eklem ağrısına bakılarak lupus tanısı konulamaz.
Tanı ve Tedavi Süreci
Lupus tanısı, hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi ve çeşitli laboratuvar testleri birlikte değerlendirilerek konur. ANA adı verilen antinükleer antikor testi tanı sürecinde sık kullanılan testlerden biridir. Ancak bu testin pozitif çıkması tek başına lupus hastalığı bulunduğunu göstermez.
Doktor gerekli gördüğünde anti-dsDNA ve anti-Smith gibi daha özel antikor testlerini, kan sayımını, böbrek fonksiyonlarını ve idrar incelemesini isteyebilir. Organ tutulumu şüphesinde ek görüntüleme veya biyopsi gerekebilir.
Lupusun kesin olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan bir tedavi bulunmasa da hastalık kontrol altına alınabilir. Tedavi, etkilenen organlara ve belirtilerin şiddetine göre planlanır. Hidroksiklorokin gibi ilaçlar birçok hastada kullanılır. Daha ciddi organ tutulumlarında kortikosteroidler, bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar veya biyolojik tedaviler gerekebilir.
Güneşten korunmak, düzenli doktor kontrollerine gitmek ve ilaçları hekim önerisine uygun kullanmak önemlidir. Özellikle idrar miktarında değişiklik, belirgin şişlik, göğüs ağrısı veya nefes darlığı gibi yeni belirtiler gelişirse tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
Erken tanı ve kişiye uygun tedavi sayesinde lupus hastalarının önemli bir bölümü günlük yaşamını sürdürebilir. Düzenli takip, hastalığın olası etkilerini erken fark etmek açısından büyük önem taşır.