Bir bardak süt içtikten veya sütlü bir tatlı yedikten sonra karnınız şişiyor, bağırsaklarınız hareketleniyor ve kendinizi rahatsız mı hissediyorsunuz? Bunun nedeni bazen laktoz intoleransı olabilir. Özellikle süt ve süt ürünleri tüketildikten sonra ortaya çıkan gaz, şişkinlik ve karın ağrısı, bu durumun en bilinen belirtileri arasındadır.Laktoz intoleransı, süt ve süt ürünlerinde doğal olarak bulunan laktoz adlı şekerin ince bağırsakta yeterince sindirilememesi durumudur. Normalde ince bağırsakta üretilen laktaz enzimi, laktozu daha küçük şekerlere ayırır. Bu enzim yeterli olmadığında laktoz sindirilmeden kalın bağırsağa ulaşır ve burada bağırsak bakterileri tarafından parçalanır. Bunun sonucunda çeşitli sindirim şikâyetleri ortaya çıkabilir.
Süt İçince Neden Rahatsızlık Oluşur?
Laktozun sindirilebilmesi için laktaz enziminin yeterli miktarda bulunması gerekir. Bu enzim az üretildiğinde tüketilen laktozun tamamı parçalanamaz.
Sindirilmeden kalın bağırsağa ulaşan laktoz, bakteriler tarafından fermente edilir. Bu süreçte gaz oluşabilir ve bağırsaklara su geçişi artabilir. Böylece kişide şişkinlik, karın ağrısı ve ishal gibi şikâyetler görülebilir.
Laktoz intoleransı her insanda aynı düzeyde değildir. Bazı kişiler az miktarda süt tükettiğinde bile rahatsızlık yaşarken bazıları küçük porsiyonları herhangi bir sorun yaşamadan tüketebilir.
Belirtileri Nelerdir?
Laktoz intoleransının belirtileri genellikle laktoz içeren yiyecek ve içecekler tüketildikten sonra ortaya çıkar. Şikâyetlerin başlaması kişiye ve tüketilen miktara göre değişebilir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Karında şişkinlik ve doluluk hissi
- Aşırı gaz oluşumu
- Karın ağrısı ve kramp
- Bağırsak seslerinde artış
- İshal veya yumuşak dışkılama
- Bazı kişilerde mide bulantısı
Belirtiler çoğunlukla tüketimden sonraki birkaç saat içinde gelişir. Ancak bu şikâyetler yalnızca laktoz intoleransına özgü değildir. İrritabl bağırsak sendromu, bazı bağırsak hastalıkları ve farklı sindirim sorunları da benzer yakınmalara neden olabilir.
Bu nedenle yalnızca belirtilere bakarak kesin tanı koymak doğru değildir.
Neden Oluşur, Kimlerde Görülür?
Laktoz intoleransının en yaygın nedeni, yaş ilerledikçe laktaz enzimi üretiminin azalmasıdır. Bu durum bazı toplumlarda genetik özelliklerle daha sık görülür.
Bunun dışında ince bağırsağı etkileyen bazı hastalıklar, enfeksiyonlar veya bağırsak yüzeyinde hasara neden olan durumlar da laktaz üretimini geçici olarak azaltabilir. Bu tür durumlarda altta yatan sorun düzeldiğinde laktoz sindirimi de iyileşebilir.
Laktoz intoleransı, süt alerjisiyle karıştırılmamalıdır. Süt alerjisi bağışıklık sisteminin süt proteinlerine karşı verdiği bir tepkidir. Laktoz intoleransı ise sindirim enziminin yetersizliğiyle ilgilidir. İki durumun belirtileri ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır.
Beslenme Nasıl Düzenlenir?
Laktoz intoleransı bulunan kişilerin bütün süt ürünlerini tamamen bırakması her zaman gerekli değildir. Önemli olan, kişinin hangi miktarda laktozu tolere edebildiğini belirlemektir.
Laktozsuz süt ve süt ürünleri, laktoz miktarı azaltılmış alternatifler ve bazı kişilerde daha kolay tolere edilebilen yoğurt veya sert peynirler tercih edilebilir. Laktaz enzimi içeren ürünler de doktor veya diyetisyen önerisiyle değerlendirilebilir.
Süt ürünlerini tamamen beslenmeden çıkarmak, özellikle kalsiyum ve D vitamini alımının azalmasına yol açabilir. Bu nedenle alternatif besin kaynaklarının belirlenmesi önemlidir.
Tanı için doktor, kişinin şikâyetlerini ve beslenme alışkanlıklarını değerlendirir. Gerektiğinde hidrojen nefes testi gibi yöntemlerden yararlanılabilir.
Laktoz intoleransı genellikle doğru beslenme düzeniyle yönetilebilen bir durumdur. Sürekli sindirim şikâyeti yaşayan kişilerin kendi kendine tanı koymak yerine bir sağlık uzmanına başvurması en doğru yaklaşımdır.