Kavimler Göçü nedir? Kavimler Göçü, 4. yüzyılın son çeyreğinde Hunların Karadeniz'in kuzeyindeki bozkırlara gelmesiyle hızlanan ve yaklaşık iki yüzyıl boyunca başta Germenler olmak üzere pek çok topluluğun Roma toprakları içine yayılmasıyla sonuçlanan büyük nüfus hareketidir. Türk tarih yazımında başlangıcı genellikle Hunların İdil (Volga) ve Don ırmaklarını geçerek Alanlara ve Ostrogotlara saldırdığı 375 yılı olarak kabul edilir. Bu yazıda göçün nedenlerini, başlıca kavimleri, Batı Roma'ya etkilerini ve Orta Çağ'ın başlangıcıyla ilişkisini inceliyoruz.
Göçten Önce Roma ve Germenler
4. yüzyılda Roma İmparatorluğu hâlâ Akdeniz dünyasının en büyük gücüydü, ancak 3. yüzyıldaki iç savaşlar, ekonomik sıkıntılar ve uzun sınır hatlarının savunma yükü onu yıpratmıştı. Ren ve Tuna boylarında yaşayan Germen toplulukları Roma ile yüzyıllardır temas hâlindeydi; ticaret yapıyor, zaman zaman akın düzenliyor, pek çoğu da Roma ordusunda asker olarak görev yapıyordu. Karadeniz'in kuzeyinde ise bugünkü Ukrayna bozkırlarında Ostrogotlar, Tuna'nın kuzeyinde Vizigotlar yaşıyordu.
Kavimler Göçünün Nedenleri
Göçün tek bir nedene bağlanması mümkün değildir. Tarihçilerin öne çıkardığı başlıca etkenler şunlardır:
- Hunların batıya ilerleyişi ve Gotlar üzerinde kurdukları baskı, olayları başlatan doğrudan etken oldu.
- Germen nüfusunun artması, verimli toprak ve otlak ihtiyacını büyüttü.
- Bazı araştırmacılar iklim değişikliği ve kuraklığın bozkır toplulukları üzerindeki etkisini öne sürer; bu görüş tartışmalıdır.
- Roma'nın zenginliği ve ordusunda hizmet karşılığında toprak edinme imkânı, Germenler için güçlü bir çekim unsuruydu.
- Roma'nın iç sorunları ve sınır savunmasındaki zayıflık, göçün durdurulmasını zorlaştırdı.
Hunların Avrupa'ya Gelişi (375)
Bu döneme ilişkin en önemli kaynak, Roma ordusunda subaylık yapmış tarihçi Ammianus Marcellinus'tur. Onun anlatımına göre Hunlar önce İdil ile Don arasındaki Alanları yendi, ardından Ermanarik'in yönettiği Ostrogot krallığını dağıttı. Hun baskısından kaçan Vizigotların büyük bölümü, 376'da Tuna kıyısına gelerek İmparator Valens'ten Roma topraklarına yerleşme izni istedi. Gotik tarihçi Jordanes bu dönemde Hunların başında Balamir (Balamber) adlı bir hükümdar bulunduğunu yazar, ancak bu bilginin güvenilirliği tartışmalıdır.
Edirne Savaşı (378) ve İmparatorluğun Bölünmesi
Roma topraklarına alınan Gotlar, görevlilerin kötü muamelesi ve açlık yüzünden kısa süre sonra ayaklandı. 9 Ağustos 378'de Edirne (Hadrianopolis) yakınlarında yapılan savaşta Roma ordusu ağır bir yenilgiye uğradı ve İmparator Valens öldü. Yeni imparator I. Theodosius, 382'de Gotları müttefik (foederati) statüsünde imparatorluk içine yerleştirdi. Theodosius'un 395'teki ölümünden sonra imparatorluk oğulları arasında Doğu ve Batı olarak ikiye ayrıldı ve bu ayrılık kalıcı hâle geldi.
Başlıca Germen Kavimleri ve Yerleştikleri Yerler
- Vizigotlar: Balkanlar ve İtalya'dan geçtiler, 410'da Alarik önderliğinde Roma'yı yağmaladılar; sonunda Güney Galya ve İspanya'da krallık kurdular.
- Ostrogotlar: Uzun süre Hun egemenliğinde kaldılar; 493'te Theoderik'in önderliğinde İtalya'da krallık kurdular.
- Vandallar: 406'da Ren'i geçtiler, İspanya üzerinden 429'da Kuzey Afrika'ya geçerek 439'da Kartaca'yı aldılar ve 455'te Roma'yı yağmaladılar.
- Franklar: Kuzey Galya'ya yerleştiler; Klodvig döneminde Katolikliği benimseyerek bugünkü Fransa'nın temelini attılar.
- Anglar, Saksonlar ve Jütler: 5. yüzyılda Britanya'ya geçtiler.
- Langobardlar: 568'de Kuzey İtalya'ya yerleştiler; Lombardiya bölgesi adını onlardan alır.
Attila ve Avrupa Hun Devleti
Hunlar 5. yüzyılın başlarında Macar ovasını merkez edindi. 434 civarında yönetimi kardeşi Bleda ile paylaşan Attila, Bleda'nın ölümünden sonra tek başına hüküm sürdü. Balkanlara düzenlediği seferlerle Doğu Roma'yı ağır vergiler ödemeye zorladı. 451'de Galya'ya giren Attila, Katalaun Ovası'nda Roma komutanı Aetius ile Vizigotların ortak ordusuyla yaptığı savaşta kesin sonuç alamadı. 452'deki İtalya seferinde Aquileia'yı yıktı, ancak Papa I. Leo'nun da içinde bulunduğu heyetle görüştükten sonra geri döndü; dönüşün gerçek nedenleri tartışmalıdır. Attila'nın 453'teki ölümünden sonra oğulları arasındaki çekişme ve bağlı kavimlerin ayaklanmasıyla Avrupa Hun Devleti kısa sürede dağıldı.
Batı Roma'nın Yıkılışı (476)
5. yüzyıl boyunca Batı Roma'da gerçek güç, imparatorlardan çok Germen kökenli komutanların elindeydi. 476'da Germen komutan Odoakr, son Batı Roma imparatoru Romulus Augustulus'u tahttan indirdi ve imparatorluk alametlerini Konstantinopolis'e (İstanbul) gönderdi. Doğu Roma (Bizans) ise varlığını 1453'e kadar sürdürdü. Bugün pek çok tarihçi, 476'yı ani bir çöküşten çok uzun bir dönüşüm sürecinin sembolik tarihi olarak görür.
Sonuçları ve Orta Çağ'ın Başlangıcı
- Batı Roma yıkıldı; yerinde Germen krallıkları kuruldu, Doğu Roma ise ayakta kaldı.
- Bugünkü İngiltere, Fransa, İspanya ve İtalya'nın etnik ve siyasi yapısının temelleri atıldı.
- Ticaretin gerilemesi, kentlerin küçülmesi ve güvenlik ihtiyacı, feodal düzenin oluşmasına zemin hazırladı.
- Germenlerin Hristiyanlaşmasıyla Katolik Kilisesi ve Papalık Batı Avrupa'da güçlü bir kurum hâline geldi.
- Türk tarih yazımında 375, Batı tarih yazımında ise genellikle 476 Orta Çağ'ın başlangıcı kabul edilir.
Kısa Kronoloji
- 375 – Hunlar Alanları ve Ostrogotları yener.
- 376 – Vizigotlar Tuna'yı geçerek Roma topraklarına girer.
- 378 – Edirne Savaşı; İmparator Valens ölür.
- 395 – Roma İmparatorluğu kalıcı olarak Doğu ve Batı diye ikiye ayrılır.
- 410 – Vizigotlar Roma'yı yağmalar.
- 451 – Katalaun Ovası Savaşı.
- 453 – Attila ölür.
- 455 – Vandallar Roma'yı yağmalar.
- 476 – Batı Roma İmparatorluğu sona erer.
- 568 – Langobardlar İtalya'ya girer.
Az Bilinen Ayrıntılar
- Got piskoposu Wulfila (Ulfilas), 4. yüzyılda İncil'i Gotçaya çevirmiş ve bu iş için bir Got alfabesi geliştirmiştir.
- Germenlerin çoğu Hristiyanlığı önce Arius mezhebi üzerinden benimsemişti; bu durum Katolik Romalı halkla aralarında uzun süre ayrılık yarattı.
- Doğu Roma elçilik heyetinde bulunan tarihçi Priskos, 449'da Attila'nın sarayını ziyaret etmiş; konuklara gümüş kaplarda yemek sunulurken Attila'nın tahta tabaktan yediğini yazmıştır.
- "Vandalizm" kelimesi, 1794'te Fransız din adamı Henri Grégoire tarafından Fransız Devrimi sırasındaki tahribatı anlatmak için kullanılmıştır.
Sık Yapılan Yanlışlar
- Roma'yı Hunlar yağmaladı. Attila Roma şehrine girmedi; Roma 410'da Vizigotlar, 455'te Vandallar tarafından yağmalandı.
- Göç tek bir dalga hâlinde, kısa sürede gerçekleşti. Kavimler Göçü yaklaşık iki yüzyıla yayılan, farklı aşamalardan oluşan bir süreçtir.
- Germenler yalnızca yıkıcı barbarlardı. Birçoğu Roma ordusunda hizmet etmiş, Roma kurumlarını, Latinceyi ve Hristiyanlığı benimsemiştir.
- 476'da Roma tamamen ortadan kalktı. Yıkılan yalnızca Batı Roma'dır; Doğu Roma bin yıl daha yaşadı.
Sonuç
Kavimler Göçü, Antik Çağ dünyasının siyasi haritasını kökten değiştiren ve Avrupa'yı Orta Çağ'a taşıyan bir dönüm noktasıdır. Hunların bozkırdan gelen baskısı, Roma'nın iç zaafları ve Germen topluluklarının yeni yurt arayışı birleşerek Batı Roma'nın yerine bugünkü Avrupa devletlerinin çekirdeğini oluşturan krallıkları doğurdu. Göçün ardından şekillenen feodal düzen ve güçlenen Kilise, Avrupa tarihine bin yıl boyunca yön verdi.
İlgili Konular
- Büyük Selçuklu Devleti: Tuğrul Bey'den Melikşah'a Kuruluş, Yükseliş ve Dağılış
- Göktürkler ve Orhun Yazıtları: Bumin Kağan'dan Bilge Kağan'a Türk Kağanlığı
- Malazgirt Meydan Muharebesi (26 Ağustos 1071): Nedenleri, Seyri ve Sonuçları
- Osmanlı İmparatorluğu'nun Kuruluşu: Osman Bey'den Beyliğe, Beylikten Cihan Devletine
Batı Roma'nın yıkılmasında sizce dış baskılar mı, iç sorunlar mı daha belirleyiciydi? Görüşlerinizi aşağıda paylaşın.