Gut hastalığı, vücutta ürik asit adı verilen maddenin normalden fazla birikmesi ve eklemlerde kristaller oluşturması sonucunda gelişen iltihaplı bir eklem hastalığıdır. Genellikle ayak başparmağında aniden başlayan şiddetli ağrı, kızarıklık ve şişlikle kendini gösterir. Ancak ayak bileği, diz, el ve parmak eklemleri de etkilenebilir.Gut atakları çoğunlukla aniden ortaya çıkar ve özellikle gece saatlerinde başlayabilir. Etkilenen eklemde hassasiyet o kadar artabilir ki hafif bir temas bile rahatsızlık verebilir. Ataklar kendiliğinden hafiflese bile hastalık tedavi edilmediğinde tekrarlayabilir ve zamanla eklem hasarına yol açabilir.
Gut Hastalığı Neden Oluşur?
Gut hastalığının temel nedeni, kanda ürik asit seviyesinin uzun süre yüksek kalmasıdır. Ürik asit, vücudun pürin adı verilen maddeleri parçalaması sırasında oluşur. Pürinler hem vücutta doğal olarak bulunur hem de bazı yiyeceklerde yer alır.
Normal şartlarda ürik asidin büyük bölümü böbrekler aracılığıyla idrarla vücuttan uzaklaştırılır. Ancak böbreklerin yeterince ürik asit atamaması veya vücudun fazla üretmesi durumunda kandaki miktarı artabilir. Zamanla eklemlerde kristaller birikerek iltihaplı ataklara neden olabilir.
Gut riskini artırabilen faktörler şunlardır:
- Ailede gut hastalığı bulunması
- Böbreklerin ürik asidi yeterince atamaması
- Kırmızı et ve sakatatın aşırı tüketilmesi
- Bazı deniz ürünlerinin sık tüketilmesi
- Şekerli ve fruktoz içeren içeceklerin fazla tüketilmesi
- Alkol kullanımı
- Fazla kilo ve bazı metabolik hastalıklar
- Bazı tansiyon ilaçları ve diğer ilaçlar
Ürik asit yüksekliği bulunan herkesin gut hastası olacağı düşünülmemelidir. Hastalığın gelişmesi için eklemlerde kristal birikimi ve buna bağlı iltihaplanma önemlidir.
Belirtileri Nasıl Anlaşılır?
Gut hastalığının en dikkat çekici özelliği, atakların çoğunlukla aniden başlamasıdır. İlk atak genellikle tek bir eklemi etkiler. Ayak başparmağının ekleminde ortaya çıkan ağrı, hastalığın klasik belirtilerinden biridir.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Eklemde aniden başlayan şiddetli ağrı
- Kızarıklık ve belirgin şişlik
- Etkilenen bölgede sıcaklık artışı
- Dokunmaya karşı aşırı hassasiyet
- Eklem hareketlerinde zorlanma
- Atak sırasında bazen ateş ve genel rahatsızlık hissi
İlk atak birkaç gün veya daha uzun sürebilir. Sonrasında şikâyetler tamamen kaybolabilir. Ancak tedavi uygulanmadığında ataklar daha sık tekrarlayabilir ve birden fazla eklemi etkileyebilir.
Uzun süre kontrol altına alınmayan gut hastalığında tofüs adı verilen ürik asit kristali birikimleri oluşabilir. Bunlar deri altında sert şişlikler şeklinde görülebilir.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Gut tanısı için doktor öncelikle hastanın şikâyetlerini ve eklem muayenesini değerlendirir. Kan testleriyle ürik asit düzeyi ölçülebilir. Ancak atak sırasında ürik asit değerinin normal çıkabileceği unutulmamalıdır. Bu nedenle tek bir kan testiyle kesin tanı konulamaz.
Gerekli durumlarda eklem sıvısı alınarak mikroskop altında kristal incelemesi yapılır. Bu yöntem tanıyı doğrulamada oldukça değerlidir. Ayrıca ultrason veya başka görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.
Tedavide iki temel amaç vardır: mevcut atağın iltihabını ve ağrısını azaltmak, uzun vadede ürik asit seviyesini kontrol ederek yeni atakları önlemek. Doktor uygun gördüğünde kolşisin, iltihap giderici ilaçlar veya kortikosteroidler kullanabilir. Tekrarlayan atakları veya belirli riskleri bulunan kişilerde ürik asit düşürücü ilaçlar önerilebilir.
Yeterli su tüketimi, dengeli beslenme ve doktorun önerdiği şekilde kilo yönetimi tedaviyi destekleyebilir. Ancak yalnızca beslenme değişikliği, ilaç gerektiren gut hastalığında yeterli olmayabilir.
Ani gelişen, kızarık ve şiş bir eklemde enfeksiyon da benzer belirtiler oluşturabileceğinden tıbbi değerlendirme önemlidir. Özellikle ateş eşlik ediyorsa gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.