Böbrekler, kanı süzerek vücuttaki atık maddelerin ve fazla sıvının idrar yoluyla uzaklaştırılmasını sağlar. Bu önemli görevi yerine getirirken böbreklerin içinde bulunan milyonlarca küçük süzme ünitesinden yararlanırlar. Ancak bu ünitelerin bir bölümünde iltihaplanma gelişirse böbreklerin çalışma düzeni bozulabilir. Glomerülonefrit, böbreklerdeki glomerül adı verilen küçük kan süzme yapılarının iltihaplanmasıdır. Erken dönemde fark edilmesi, böbrek sağlığının korunması açısından büyük önem taşır.Böbreklerin Süzme Sistemi Nasıl Etkilenir?
Glomerüller, böbreklerin içinde bulunan ve kanı süzerek idrar oluşumuna katkıda bulunan küçük yapılardır. Sağlıklı olduklarında atık maddelerin uzaklaştırılmasına yardımcı olurken kan hücreleri ve gerekli proteinlerin büyük ölçüde kanda kalmasını sağlarlar.
Glomerülonefrit geliştiğinde bu süzme yapıları zarar görebilir. Bunun sonucunda idrara kan veya protein karışabilir, vücutta sıvı birikimi görülebilir ve böbreklerin atık maddeleri temizleme kapasitesi azalabilir.
Hastalık bazen kısa sürede ortaya çıkarken bazı kişilerde uzun yıllar boyunca yavaş ilerleyebilir. Enfeksiyonlardan sonra gelişebildiği gibi bağışıklık sistemini etkileyen bazı hastalıklarla da ilişkili olabilir. Lupus ve bazı damar iltihabı hastalıkları, glomerülonefrite yol açabilen durumlar arasındadır. Bununla birlikte her hastada neden aynı değildir.
Hangi Belirtiler Dikkat Çeker?
Glomerülonefrit bazı kişilerde belirgin şikâyetlere neden olurken bazı kişilerde yalnızca kan ve idrar testleriyle fark edilebilir. Bu nedenle hastalık zaman zaman sessiz ilerleyebilir.
En sık karşılaşılabilecek belirtiler şunlardır:
- Koyu renkli idrar: İdrar çay veya kola rengini andırabilir. Bunun nedeni idrara kan karışması olabilir.
- Köpüklü idrar: İdrarda protein bulunması, idrarın normalden daha fazla köpürmesine yol açabilir.
- Yüzde ve göz çevresinde şişlik: Özellikle sabahları belirginleşebilen ödem görülebilir.
- Bacaklarda şişme: Vücutta sıvı tutulmasına bağlı olarak ayak ve bacaklarda şişlik oluşabilir.
- Tansiyon yükselmesi: Böbreklerin sıvı ve tuz dengesini düzenleme işlevi bozulduğunda tansiyon artabilir.
- İdrar miktarında azalma: İleri durumlarda böbreklerin süzme kapasitesi düşebilir.
Bu belirtiler başka böbrek ve idrar yolu hastalıklarında da görülebilir. Özellikle idrarda kan fark edilmesi, belirgin şişlik veya idrar miktarında ciddi azalma yaşanması durumunda tıbbi değerlendirme gerekir.
Tanı Konulurken Hangi Testler Yapılır?
Glomerülonefrit şüphesinde ilk olarak kişinin şikâyetleri, sağlık geçmişi ve kullandığı ilaçlar değerlendirilir. Ardından böbreklerin çalışma durumunu anlamaya yardımcı olan testler istenebilir.
İdrar tahlili, idrarda kan ve protein bulunup bulunmadığını gösterir. Kan testleriyle kreatinin ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir. Bazı durumlarda bağışıklık sistemiyle ilişkili hastalıkları araştırmak amacıyla özel kan testleri de yapılır.
Doktor gerekli görürse böbrek ultrasonu isteyebilir. Hastalığın türünü ve böbrekteki hasarın derecesini daha ayrıntılı anlamak için böbrek biyopsisi de uygulanabilir. Biyopside böbrekten küçük bir doku örneği alınarak incelenir.
Tedavi Edilmezse Böbrekleri Nasıl Etkiler?
Glomerülonefritin tedavisi, hastalığın nedenine ve böbreklerde oluşturduğu hasara göre değişir. Bazı kişilerde yalnızca düzenli takip ve tansiyon kontrolü yeterli olabilirken bazı hastalarda bağışıklık sisteminin faaliyetini düzenleyen ilaçlar gerekebilir. Enfeksiyonla ilişkili durumlarda ise uygun tedavi, altta yatan nedene göre planlanır.
Hastalığın ilerlediği durumlarda kronik böbrek hastalığı gelişebilir. İleri evrelerde böbrekler görevlerini yeterince yerine getiremez hâle gelirse diyaliz veya böbrek nakli gibi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Glomerülonefrit her zaman böbrek yetmezliğiyle sonuçlanmaz. Erken tanı, düzenli doktor kontrolü, tansiyonun takip edilmesi ve önerilen tedaviye uyulması hastalığın seyrini olumlu etkileyebilir. Böbrek sağlığını korumak için idrardaki değişiklikleri önemsemek ve şüpheli belirtilerde gecikmeden sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.