Gastrit, mide iç yüzeyini kaplayan ve mide mukozası olarak adlandırılan dokunun iltihaplanması veya tahriş olması durumudur. Mide, tüketilen besinlerin sindirim sürecine katıldığı önemli bir organdır. Mide asidi ve sindirim enzimleri besinlerin parçalanmasına yardımcı olur. Mide iç yüzeyi ise bu asidik ortamın oluşturabileceği zarara karşı özel bir koruyucu tabakayla kaplıdır.Bu koruyucu tabakanın zarar görmesi veya iltihaplanması gastrit gelişmesine neden olabilir. Gastrit bazı kişilerde aniden ortaya çıkarken bazı kişilerde uzun süre devam edebilir. Her gastrit vakası aynı belirtileri oluşturmaz. Bazı kişilerde mide ağrısı ve yanma görülürken bazı kişilerde herhangi bir belirti ortaya çıkmayabilir.
Gastrit, toplumda yaygın görülen sindirim sistemi sorunlarından biridir. Doğru teşhis ve uygun tedavi için hastalığın nedeninin belirlenmesi önemlidir.
Gastrit Türleri Nelerdir?
Gastrit, ortaya çıkış şekline ve devam etme süresine göre farklı türlere ayrılır. En temel sınıflandırma akut ve kronik gastrit şeklindedir.
Akut gastrit, mide iç yüzeyindeki iltihaplanmanın aniden gelişmesiyle ortaya çıkar. Bazı ilaçların kullanımı, aşırı alkol tüketimi, enfeksiyonlar veya mideyi tahriş eden etkenler bu duruma yol açabilir. Belirtiler kısa sürede başlayabilir ve neden ortadan kaldırıldığında düzelebilir.
Kronik gastrit ise mide iç yüzeyindeki iltihaplanmanın uzun süre devam etmesidir. En önemli nedenlerinden biri Helicobacter pylori adı verilen bakterinin oluşturduğu enfeksiyondur. Bazı bağışıklık sistemi hastalıkları da kronik gastrite neden olabilir.
Gastrit ayrıca oluşum nedenine göre de sınıflandırılır. Örneğin otoimmün gastritte bağışıklık sistemi yanlışlıkla mide dokusundaki hücrelere saldırır. Bu durum bazı kişilerde B12 vitamini eksikliğiyle ilişkilendirilebilir.
Gastritin Belirtileri Nelerdir?
Gastrit belirtileri kişiden kişiye değişebilir. Bazı kişilerde hafif şikâyetler görülürken bazılarında günlük yaşamı etkileyen mide sorunları ortaya çıkabilir. Özellikle yemeklerden sonra belirtilerin artması mümkündür.
En sık görülen belirtiler şunlardır:
- Mide bölgesinde ağrı veya rahatsızlık
- Mide yanması
- Şişkinlik ve hazımsızlık
- Bulantı
- Geğirme
- Yemeklerden sonra erken doyma hissi
- İştah azalması
Bazı kişilerde gastrit herhangi bir belirti oluşturmadan ilerleyebilir. Bu nedenle yalnızca şikâyetlere bakarak gastrit tanısı koymak mümkün değildir.
Gastrit bazı durumlarda mide kanamasıyla da ilişkili olabilir. Kanlı kusma, kahve telvesine benzeyen kusmuk veya siyah renkli dışkı gibi belirtiler görüldüğünde acil tıbbi değerlendirme gerekir. Bu belirtiler ciddi bir sindirim sistemi sorununa işaret edebilir.
Gastrit Neden Olur?
Gastritin en önemli nedenlerinden biri Helicobacter pylori enfeksiyonudur. Bu bakteri mide iç yüzeyinde yaşayabilir ve zaman içerisinde iltihaplanmaya yol açabilir. Bazı kişilerde uzun süre belirti oluşturmayabilir.
Ağrı kesici ve iltihap giderici bazı ilaçların uzun süre veya uygun olmayan şekilde kullanılması da mide koruyucu tabakaya zarar verebilir. Özellikle aspirin ve bazı nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar bu açıdan önemlidir.
Aşırı alkol tüketimi mide iç yüzeyini tahriş edebilir. Sigara kullanımı da mide sağlığını olumsuz etkileyebilir. Bunun yanında bazı otoimmün hastalıklar, ağır fiziksel stres oluşturan sağlık durumları ve bazı enfeksiyonlar gastrit gelişiminde rol oynayabilir.
Baharatlı veya asitli yiyecekler bazı kişilerde mide şikâyetlerini artırabilir. Ancak bu yiyeceklerin her gastrit vakasının temel nedeni olduğu düşünülmemelidir. Beslenme alışkanlıkları ile hastalığın oluşum nedeni birbirinden farklı değerlendirilmeli, kişisel hassasiyetler dikkate alınmalıdır.
Gastrit Nasıl Teşhis ve Tedavi Edilir?
Gastrit teşhisinde kişinin şikâyetleri, kullandığı ilaçlar ve sağlık geçmişi değerlendirilir. Doktor gerekli gördüğünde Helicobacter pylori enfeksiyonunu araştırmak için nefes testi, dışkı testi veya biyopsi isteyebilir.
Bazı durumlarda endoskopi yapılması gerekebilir. Endoskopi sırasında ince ve kameralı bir cihaz yardımıyla yemek borusu, mide ve ince bağırsağın başlangıç bölümü incelenir. Gerekli görülürse mide dokusundan küçük bir örnek alınarak laboratuvarda değerlendirilir.
Tedavi, gastritin nedenine göre planlanır. Helicobacter pylori enfeksiyonu tespit edilirse uygun antibiyotikler ve mide asidini azaltan ilaçlar birlikte kullanılabilir. İlaçlara bağlı gastritte ise doktor gerekli görürse kullanılan tedaviyi değiştirebilir veya düzenleyebilir.
Daha küçük öğünler tüketmek, kişisel olarak rahatsızlık veren yiyecekleri belirlemek, sigara ve alkolden uzak durmak mide şikâyetlerinin kontrolüne yardımcı olabilir. Ancak beslenme değişiklikleri tek başına her gastrit türünü tedavi etmez.
Sonuç olarak gastrit, mide iç yüzeyini etkileyen ve farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir rahatsızlıktır. Uzun süren mide şikâyetlerinin ihmal edilmemesi, doğru teşhis konulması ve tedavinin nedenine uygun şekilde planlanması önem taşır.