Crohn hastalığı, sindirim sisteminin herhangi bir bölümünde iltihaplanmaya neden olabilen, uzun süreli bir bağırsak hastalığıdır. En sık ince bağırsağın son kısmını ve kalın bağırsağı etkiler. Ancak ağızdan anüse kadar sindirim kanalının farklı bölgelerinde de görülebilir.Hastalıkta bağırsak duvarının derin katmanları iltihaplanabilir. Bu durum karın ağrısı, uzun süreli ishal, iştahsızlık ve kilo değişiklikleri gibi şikâyetlere yol açabilir. Crohn hastalığı bulaşıcı değildir. Belirtiler bazı dönemlerde şiddetlenirken bazı dönemlerde hafifleyebilir veya tamamen sakinleşebilir.
Crohn Hastalığı Neden Ortaya Çıkar?
Crohn hastalığının kesin nedeni henüz bilinmemektedir. Araştırmalar, bağışıklık sisteminin bağırsaklardaki mikroorganizmalara karşı normalden farklı bir tepki vermesinin hastalığın gelişiminde etkili olabileceğini göstermektedir.
Genetik yatkınlık da önemli faktörlerden biridir. Ailesinde Crohn hastalığı bulunan kişilerde hastalığın görülme ihtimali artabilir. Bununla birlikte aile geçmişinde bu hastalık bulunmayan kişilerde de Crohn gelişebilir.
Hastalığın ortaya çıkması veya belirtilerin ağırlaşmasıyla ilişkili olabilecek faktörler şunlardır:
- Genetik yatkınlık
- Bağışıklık sisteminin çalışma biçimi
- Bağırsak mikrobiyotasındaki değişiklikler
- Sigara kullanımı
- Bazı çevresel faktörler
Özellikle sigara kullanımı Crohn hastalığının daha ağır seyretmesi ve atakların artmasıyla ilişkilidir. Stres hastalığın doğrudan nedeni olarak kabul edilmez ancak bazı kişilerde mevcut belirtilerin daha zor yönetilmesine katkıda bulunabilir.
Belirtileri Nelerdir?
Crohn hastalığının belirtileri, sindirim sisteminin hangi bölümünün etkilendiğine ve iltihabın şiddetine göre değişir. Bazı kişilerde hafif şikâyetler görülürken bazılarında günlük yaşamı etkileyen ciddi sorunlar ortaya çıkabilir.
En sık karşılaşılan belirtiler şunlardır:
- Uzun süre devam eden veya tekrarlayan ishal
- Karın ağrısı ve kramp
- İştahsızlık
- İstenmeyen kilo kaybı
- Halsizlik ve yorgunluk
- Dışkıda kan veya mukus
- Ateş
- Ağız içinde tekrarlayan yaralar
Crohn hastalığı yalnızca bağırsakları etkilemez. Bazı kişilerde eklem ağrısı, göz iltihabı, cilt sorunları ve karaciğerle ilgili problemler de görülebilir.
Hastalığın önemli komplikasyonları arasında bağırsak darlıkları, bağırsak tıkanıklığı ve fistül adı verilen anormal bağlantılar bulunur. Bu sorunlar her hastada gelişmez ancak düzenli takip gerektirir.
Tanı ve Tedavi Yöntemleri
Crohn hastalığının tanısı için hastanın şikâyetleri, fizik muayenesi ve çeşitli testler birlikte değerlendirilir. Kan testleri kansızlık ve iltihap bulgularını araştırmak için kullanılabilir. Dışkı testleri ise bağırsaktaki iltihap hakkında bilgi verebilir ve bazı enfeksiyonların dışlanmasına yardımcı olur.
Kolonoskopi, bağırsak iç yüzeyinin incelenmesini ve gerekli durumlarda biyopsi alınmasını sağlar. İnce bağırsak tutulumu şüphesinde MR enterografi veya başka görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Crohn hastalığının kesin olarak ortadan kaldırılmasını sağlayan bir tedavi bulunmamakla birlikte belirtiler kontrol altına alınabilir. Tedavide kortikosteroidler, bağışıklık sistemini düzenleyen ilaçlar ve biyolojik tedaviler kullanılabilir. İlaç seçimi hastalığın şiddetine ve etkilenen bölgeye göre gastroenteroloji uzmanı tarafından yapılır.
Bazı hastalarda bağırsak darlığı, fistül veya başka komplikasyonlar geliştiğinde cerrahi müdahale gerekebilir. Ameliyat hastalığı tamamen ortadan kaldırmaz ancak belirli sorunların giderilmesine yardımcı olabilir.
Beslenme planı da kişiye özel hazırlanmalıdır. Her Crohn hastası için geçerli tek bir diyet yoktur. Belirli yiyecekler şikâyetleri artırıyorsa bunların takip edilmesi ve doktor veya diyetisyen desteği alınması faydalıdır.
Uzun süren ishal, açıklanamayan kilo kaybı ve tekrarlayan karın ağrısı yaşayan kişilerin gastroenteroloji uzmanına başvurması önemlidir. Erken tanı ve düzenli tedavi, hastalığın oluşturabileceği sorunların azaltılmasına yardımcı olabilir.