ALS (Amiyotrofik Lateral Skleroz), beyinde ve omurilikte kas hareketlerini kontrol eden motor sinir hücrelerini etkileyen ilerleyici bir sinir sistemi hastalığıdır. Bu hücreler zarar gördükçe kaslara gönderilen hareket komutları zayıflar. Zamanla kaslarda güç kaybı, konuşma ve yutma güçlüğü gibi sorunlar ortaya çıkabilir.ALS Neden Ortaya Çıkar?
ALS hastalığının kesin nedeni henüz tam olarak bilinmemektedir. Vakaların büyük çoğunluğu ailede bilinen bir hastalık öyküsü olmadan gelişir. Daha küçük bir bölümünde ise genetik değişiklikler etkili olabilir.
Araştırmalarda sinir hücrelerinin işleyişindeki bozulmalar, hücre içi protein birikimleri ve bazı biyolojik süreçlerin hastalığın gelişiminde rol oynayabileceği düşünülmektedir.
ALS bulaşıcı bir hastalık değildir. Ayrıca her kas güçsüzlüğü yaşayan kişinin ALS olduğu düşünülmemelidir. Kas güçsüzlüğüne yol açabilecek çok sayıda farklı sağlık sorunu bulunmaktadır.
Belirtileri Nelerdir?
ALS genellikle kaslarda güç kaybıyla başlar. İlk belirtiler bazı kişilerde ellerde ve kollarda, bazılarında ise bacaklarda görülebilir.
Yaygın belirtiler şunlardır:
- Ellerde beceri kaybı
- Eşyaları tutmakta zorlanma
- Yürürken güçlük yaşama
- Kaslarda seğirme
- Konuşmanın zamanla bozulması
- Çiğneme ve yutma güçlüğü
- İlerleyen dönemlerde nefes alma kaslarının etkilenmesi
Belirtilerin başlangıcı ve ilerleme hızı kişiden kişiye değişebilir. Tek başına kas seğirmesi veya yorgunluk ALS tanısı anlamına gelmez.
ALS Nasıl Teşhis Edilir?
ALS tanısı nöroloji uzmanı tarafından yapılan ayrıntılı değerlendirmeyle konur. Doktor, kas gücünü, refleksleri ve hareket kabiliyetini inceler.
Elektromiyografi (EMG), kas ve sinirlerin elektriksel faaliyetlerini değerlendirmek için kullanılabilir. Kan testleri ve MR gibi görüntüleme yöntemleri ise benzer belirtilere neden olabilecek diğer hastalıkları araştırmaya yardımcı olur.
ALS için tek başına kesin tanı koyduran basit bir kan testi bulunmamaktadır. Bu nedenle değerlendirme farklı muayene ve test sonuçlarının birlikte incelenmesini gerektirir.
ALS Tedavi Edilebilir mi?
ALS'nin bugün için kesin olarak ortadan kaldıran bir tedavisi bulunmamaktadır. Ancak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik bazı ilaçlar ve belirtileri hafifletmeye yardımcı destekleyici uygulamalar mevcuttur.
Fizik tedavi, konuşma ve yutma desteği, beslenme takibi ve solunum desteği tedavi sürecinin önemli parçalarıdır. Hastanın ihtiyaçlarına göre nöroloji, göğüs hastalıkları, fizik tedavi ve beslenme uzmanları birlikte çalışabilir.
Erken teşhis ve düzenli takip, uygun desteklerin zamanında planlanmasına yardımcı olur. ALS ciddi bir hastalık olsa da hastalığın seyri herkes için aynı değildir.