Hayatımızda değiştirmek istediğimiz birçok davranış vardır. Daha fazla kitap okumak, düzenli spor yapmak, sağlıklı beslenmek veya zamanı daha iyi kullanmak bunlardan bazılarıdır. Ancak yeni bir karar almakla o kararı günlük yaşamın parçası hâline getirmek aynı şey değildir. İlk günlerde yüksek olan istek zamanla azalabilir ve kişi başladığı işi sürdürmekte zorlanabilir.
Alışkanlık kazanmak, belirli bir davranışın tekrarlandıkça günlük yaşamın daha doğal bir parçası hâline gelmesidir. Bir davranış zaman içerisinde daha az düşünme ve planlama gerektirebilir. Örneğin her sabah kahvaltıdan sonra kısa bir yürüyüş yapmak, düzenli tekrarlandığında günün olağan bir parçasına dönüşebilir.
Yeni bir alışkanlık oluşturmak için yalnızca güçlü bir motivasyona sahip olmak gerekmez. Uygun bir plan hazırlamak, küçük adımlarla ilerlemek ve davranışı günlük yaşamda belirli bir zamanla ilişkilendirmek de önemlidir. Kişinin kendisine uygun bir yöntem seçmesi, yeni davranışı uzun süre devam ettirmesini kolaylaştırabilir.
Alışkanlıkların gelişmesi için her zaman büyük bir çaba göstermek gerekmez. Günlük yaşamda sık tekrarlanan küçük davranışlar da zamanla belirgin bir etki yaratabilir. Her gün birkaç sayfa kitap okumak, kısa süreli yürüyüş yapmak veya harcamaları akşamları kontrol etmek buna örnek verilebilir.
Bir davranışın ardından alınan sonuç da alışkanlığın sürdürülmesini etkileyebilir. Egzersiz sonrasında daha enerjik hissetmek veya düzenli not tutmanın işleri kolaylaştırdığını görmek, kişinin aynı davranışı yeniden yapmasını destekleyebilir. Bununla birlikte her alışkanlığın etkisi hemen fark edilmeyebilir. Bazı değişikliklerin sonuçlarını görmek için zamana ihtiyaç vardır.
Çevrenin düzenlenmesi de önemlidir. Kitap okumak isteyen birinin kitabı kolayca ulaşabileceği bir yerde tutması, bu davranışı hatırlamasını sağlayabilir. Daha az telefon kullanmayı hedefleyen biri ise bildirimleri kapatabilir veya telefonu çalışma alanından uzaklaştırabilir. Böylece alışkanlık kazanmayı zorlaştıran bazı engeller azaltılmış olur.
İnsanlar çoğu zaman yeni bir davranışa başlamak için kendilerini hazır hissetmeyi bekler. Oysa motivasyon her gün aynı düzeyde olmayabilir. Bu nedenle yalnızca istekli olunan günlerde uygulanabilecek bir plan yerine, yoğun veya yorgun olunan günlerde de sürdürülebilecek basit bir düzen kurmak daha kullanışlıdır.
Hedefin gerçekçi olması da önemlidir. Uzun süredir spor yapmayan birinin her gün bir saat egzersiz yapmaya karar vermesi, başlangıçta zorlayıcı olabilir. Bunun yerine kısa sürelerle başlamak ve zaman içerisinde süreyi artırmak daha sürdürülebilir bir yaklaşım sunar. Benzer şekilde kitap okuma alışkanlığı kazanmak isteyen biri, ilk günden onlarca sayfa okumak yerine günde beş sayfayla başlayabilir.
Yeni davranışı mevcut bir alışkanlıkla eşleştirmek de işe yarayabilir. Sabah kahvesinden sonra birkaç sayfa okumak veya akşam diş fırçalamadan önce ertesi günün planını hazırlamak, yeni davranış için hatırlatıcı oluşturabilir. Böyle bir yöntem, her gün ne zaman başlanacağına yeniden karar verme ihtiyacını azaltabilir.
Alışkanlığın uygulanacağı ortamı hazırlamak da süreci kolaylaştırır. Egzersiz yapmak isteyen biri spor kıyafetlerini önceden hazırlayabilir. Ders çalışmayı planlayan biri ise masadaki dikkat dağıtıcı eşyaları kaldırabilir. Amaç, istenen davranışı mümkün olduğunca kolaylaştırırken gereksiz engelleri azaltmaktır.
İlerlemeyi takip etmek, kişinin gelişimini görmesine yardımcı olabilir. Takvim üzerinde tamamlanan günleri işaretlemek, kısa notlar almak veya haftalık değerlendirme yapmak bu amaçla kullanılabilir. Ancak takip yöntemi yeni bir stres kaynağına dönüşmemelidir. Bir gün hedefin gerçekleştirilememesi, bütün çabanın boşa gittiği anlamına gelmez.
Alışkanlık kazanırken sabırlı olmak gerekir. Her davranışın belirli bir sürede kalıcı hâle geleceğini söylemek mümkün değildir. Gerekli süre; davranışın zorluğuna, kişinin yaşam koşullarına ve tekrar sıklığına göre değişebilir. Önemli olan, yalnızca kaç gün geçtiğine değil, davranışın günlük yaşamda ne kadar sürdürülebildiğine de dikkat etmektir.
Daha iyi bir yöntem, öncelikli bir davranış seçerek işe başlamaktır. Bu davranış günlük düzene yerleştikten sonra başka bir hedef eklenebilir. Böylece kişinin dikkatini çok sayıda değişiklik arasında bölmesi gerekmez.
Bir diğer hata, kusursuzluk beklentisidir. Örneğin her gün yürüyüş yapmayı hedefleyen biri, yağmurlu bir günde dışarı çıkamadığında alışkanlığı tamamen bırakabilir. Oysa bir günün aksaması, önceki ilerlemeyi ortadan kaldırmaz. Koşullar uygun değilse evde kısa bir hareket etkinliği yapmak veya ertesi gün plana geri dönmek mümkündür.
Kişinin kendisini başkalarıyla karşılaştırması da motivasyonu olumsuz etkileyebilir. Sosyal medyada düzenli spor yapan, her gün kitap okuyan veya son derece planlı yaşayan insanları görmek, kendi ilerlemesini yetersiz değerlendirmeye neden olabilir. Ancak herkesin başlangıç noktası, zamanı ve sorumlulukları farklıdır. Başkalarının hızını ölçüt almak yerine kendi gelişimini takip etmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Alışkanlığın neden önemli olduğunu unutmak da davranışın sürdürülmesini güçleştirebilir. Bu nedenle hedefin kişisel yaşam açısından ne ifade ettiğini zaman zaman hatırlamak faydalıdır. Daha rahat hareket etmek, yeni bilgiler öğrenmek veya günlük işleri daha kolay tamamlamak gibi nedenler, davranışın anlamını korumaya yardımcı olabilir.
Bazen belirli bir yöntem işe yaramayabilir. Böyle bir durumda kendini suçlamak yerine planı değiştirmek gerekir. Egzersiz için akşam saatlerini seçen biri sürekli yoruluyorsa sabahları kısa bir yürüyüşü deneyebilir. Kitap okumakta zorlanan biri ise basılı kitap yerine sesli kitaplardan yararlanabilir. Alışkanlık kazanmanın tek bir doğru yolu yoktur.
Kalıcı değişim, kişinin hayatına uyum sağlayan bir sistem kurmasıyla kolaylaşır. Başlangıçta küçük görünen davranışlar düzenli biçimde tekrarlandığında zaman içerisinde günlük yaşamın önemli bir parçası hâline gelebilir.
Alışkanlık kazanmak, belirli bir davranışın tekrarlandıkça günlük yaşamın daha doğal bir parçası hâline gelmesidir. Bir davranış zaman içerisinde daha az düşünme ve planlama gerektirebilir. Örneğin her sabah kahvaltıdan sonra kısa bir yürüyüş yapmak, düzenli tekrarlandığında günün olağan bir parçasına dönüşebilir.
Yeni bir alışkanlık oluşturmak için yalnızca güçlü bir motivasyona sahip olmak gerekmez. Uygun bir plan hazırlamak, küçük adımlarla ilerlemek ve davranışı günlük yaşamda belirli bir zamanla ilişkilendirmek de önemlidir. Kişinin kendisine uygun bir yöntem seçmesi, yeni davranışı uzun süre devam ettirmesini kolaylaştırabilir.
Alışkanlıklar Nasıl Oluşur?
Alışkanlıkların oluşmasında tekrar, çevresel koşullar ve davranışın ardından yaşanan deneyimler etkili olabilir. Bir davranış benzer koşullarda düzenli olarak tekrarlandığında onu başlatmak zamanla kolaylaşabilir. Örneğin eve geldikten sonra spor kıyafetlerini giyip kısa bir egzersiz yapmak, belirli bir zamanla ilişkilendirilen alışkanlığa dönüşebilir.Alışkanlıkların gelişmesi için her zaman büyük bir çaba göstermek gerekmez. Günlük yaşamda sık tekrarlanan küçük davranışlar da zamanla belirgin bir etki yaratabilir. Her gün birkaç sayfa kitap okumak, kısa süreli yürüyüş yapmak veya harcamaları akşamları kontrol etmek buna örnek verilebilir.
Bir davranışın ardından alınan sonuç da alışkanlığın sürdürülmesini etkileyebilir. Egzersiz sonrasında daha enerjik hissetmek veya düzenli not tutmanın işleri kolaylaştırdığını görmek, kişinin aynı davranışı yeniden yapmasını destekleyebilir. Bununla birlikte her alışkanlığın etkisi hemen fark edilmeyebilir. Bazı değişikliklerin sonuçlarını görmek için zamana ihtiyaç vardır.
Çevrenin düzenlenmesi de önemlidir. Kitap okumak isteyen birinin kitabı kolayca ulaşabileceği bir yerde tutması, bu davranışı hatırlamasını sağlayabilir. Daha az telefon kullanmayı hedefleyen biri ise bildirimleri kapatabilir veya telefonu çalışma alanından uzaklaştırabilir. Böylece alışkanlık kazanmayı zorlaştıran bazı engeller azaltılmış olur.
İnsanlar çoğu zaman yeni bir davranışa başlamak için kendilerini hazır hissetmeyi bekler. Oysa motivasyon her gün aynı düzeyde olmayabilir. Bu nedenle yalnızca istekli olunan günlerde uygulanabilecek bir plan yerine, yoğun veya yorgun olunan günlerde de sürdürülebilecek basit bir düzen kurmak daha kullanışlıdır.
Yeni Bir Alışkanlık Kazanmak İçin Neler Yapılmalı?
Yeni bir alışkanlık oluştururken ilk adım, neyin değiştirilmek istendiğini açık biçimde belirlemektir. "Daha sağlıklı yaşayacağım" gibi genel bir hedef yerine "Haftada üç gün akşam yemeğinden sonra 20 dakika yürüyeceğim" şeklinde bir karar almak, ne yapılacağını netleştirir.Hedefin gerçekçi olması da önemlidir. Uzun süredir spor yapmayan birinin her gün bir saat egzersiz yapmaya karar vermesi, başlangıçta zorlayıcı olabilir. Bunun yerine kısa sürelerle başlamak ve zaman içerisinde süreyi artırmak daha sürdürülebilir bir yaklaşım sunar. Benzer şekilde kitap okuma alışkanlığı kazanmak isteyen biri, ilk günden onlarca sayfa okumak yerine günde beş sayfayla başlayabilir.
Yeni davranışı mevcut bir alışkanlıkla eşleştirmek de işe yarayabilir. Sabah kahvesinden sonra birkaç sayfa okumak veya akşam diş fırçalamadan önce ertesi günün planını hazırlamak, yeni davranış için hatırlatıcı oluşturabilir. Böyle bir yöntem, her gün ne zaman başlanacağına yeniden karar verme ihtiyacını azaltabilir.
Alışkanlığın uygulanacağı ortamı hazırlamak da süreci kolaylaştırır. Egzersiz yapmak isteyen biri spor kıyafetlerini önceden hazırlayabilir. Ders çalışmayı planlayan biri ise masadaki dikkat dağıtıcı eşyaları kaldırabilir. Amaç, istenen davranışı mümkün olduğunca kolaylaştırırken gereksiz engelleri azaltmaktır.
İlerlemeyi takip etmek, kişinin gelişimini görmesine yardımcı olabilir. Takvim üzerinde tamamlanan günleri işaretlemek, kısa notlar almak veya haftalık değerlendirme yapmak bu amaçla kullanılabilir. Ancak takip yöntemi yeni bir stres kaynağına dönüşmemelidir. Bir gün hedefin gerçekleştirilememesi, bütün çabanın boşa gittiği anlamına gelmez.
Alışkanlık kazanırken sabırlı olmak gerekir. Her davranışın belirli bir sürede kalıcı hâle geleceğini söylemek mümkün değildir. Gerekli süre; davranışın zorluğuna, kişinin yaşam koşullarına ve tekrar sıklığına göre değişebilir. Önemli olan, yalnızca kaç gün geçtiğine değil, davranışın günlük yaşamda ne kadar sürdürülebildiğine de dikkat etmektir.
Alışkanlıkları Sürdürürken Yapılan Hatalar
Yeni bir alışkanlık kazanma sürecinde sık yapılan hatalardan biri, aynı anda çok fazla değişiklik yapmaya çalışmaktır. Kişi bir hafta içerisinde erken kalkmaya, spor yapmaya, kitap okumaya ve beslenmesini tamamen değiştirmeye karar verebilir. Bu hedeflerin her biri tek başına yönetilebilir olsa da hepsini aynı anda sürdürmek zorlayıcı olabilir.Daha iyi bir yöntem, öncelikli bir davranış seçerek işe başlamaktır. Bu davranış günlük düzene yerleştikten sonra başka bir hedef eklenebilir. Böylece kişinin dikkatini çok sayıda değişiklik arasında bölmesi gerekmez.
Bir diğer hata, kusursuzluk beklentisidir. Örneğin her gün yürüyüş yapmayı hedefleyen biri, yağmurlu bir günde dışarı çıkamadığında alışkanlığı tamamen bırakabilir. Oysa bir günün aksaması, önceki ilerlemeyi ortadan kaldırmaz. Koşullar uygun değilse evde kısa bir hareket etkinliği yapmak veya ertesi gün plana geri dönmek mümkündür.
Kişinin kendisini başkalarıyla karşılaştırması da motivasyonu olumsuz etkileyebilir. Sosyal medyada düzenli spor yapan, her gün kitap okuyan veya son derece planlı yaşayan insanları görmek, kendi ilerlemesini yetersiz değerlendirmeye neden olabilir. Ancak herkesin başlangıç noktası, zamanı ve sorumlulukları farklıdır. Başkalarının hızını ölçüt almak yerine kendi gelişimini takip etmek daha sağlıklı bir yaklaşımdır.
Alışkanlığın neden önemli olduğunu unutmak da davranışın sürdürülmesini güçleştirebilir. Bu nedenle hedefin kişisel yaşam açısından ne ifade ettiğini zaman zaman hatırlamak faydalıdır. Daha rahat hareket etmek, yeni bilgiler öğrenmek veya günlük işleri daha kolay tamamlamak gibi nedenler, davranışın anlamını korumaya yardımcı olabilir.
Bazen belirli bir yöntem işe yaramayabilir. Böyle bir durumda kendini suçlamak yerine planı değiştirmek gerekir. Egzersiz için akşam saatlerini seçen biri sürekli yoruluyorsa sabahları kısa bir yürüyüşü deneyebilir. Kitap okumakta zorlanan biri ise basılı kitap yerine sesli kitaplardan yararlanabilir. Alışkanlık kazanmanın tek bir doğru yolu yoktur.
Kalıcı değişim, kişinin hayatına uyum sağlayan bir sistem kurmasıyla kolaylaşır. Başlangıçta küçük görünen davranışlar düzenli biçimde tekrarlandığında zaman içerisinde günlük yaşamın önemli bir parçası hâline gelebilir.